|

مينا شهنی: پايتخت رشد كرده، توسعه يافته و روز به روز بزرگ تر شده است. تهران امروز با «طهران قديم» انگار هيچ نسبتی ندارد. توسعه روز به روز شهر بر ازدحامش افزوده و نياز به امكانات شهری بيش از پيش خودنمايی می كند. رشد امكانات شهرنشينی در كلان شهری مانند تهران همگام با نياز شهروندان پيش نيامده است. در دنيای امروز با تبديل شهرهای كوچك به بزرگ و تبديل برخی شهرها به كلان شهر كيفيت زندگی شهروندان بستگی كاملی به ارائه امكانات شهرنشينی از سوی دولت دارد. هر چه تلاش دولت ها برای ارائه امكانات بهتر و به واقع تسهيل زندگی شهروندان موفق تر باشد، زندگی در شهرهای بزرگ با دردسرهای كمتری ادامه خواهد يافت. از جمله مشكلات شهرهای بزرگ بسترسازی مناسب برای دسترسی آسان به تسهيلات است. هر گاه اين بسترسازی با برنامه ريزی دقيق و واقعی صورت گيرد شهروندان با دغدغه كمتری زندگی خواهند كرد. مشكلاتی مانند طی مسافت های طولانی برای انجام كارهای روزانه، ترافيك سنگين شهر، آلودگی زيست محيطی كه مهمترين آن آلودگی هواست و نيز آلودگی های صوتی، عدم توزيع امكانات در شهر و غيره است. اين مشكلات مانند كلاف سردرگمی است كه به زندگی همه تنيده می شود و روز به روز زندگی را مشكل تر می كند. مردم عموما همه روزه برای انجام كارهای روزانه خود نيازمند بيرون آمدن از خانه و آيند و روند در شهر هستند.
آيند و روند
آيند و روند مردمان تماشا دارد. يكی با شتاب می آيد، ديگری با همان شتاب از مقابلش می رود. يكی خسته است، ديگری مستاصل، همه اما يك حس مشترك دارند؛ شتاب. همه كارهايشان به تعويق افتاده و دير شده است. جمعيت متمركز شده در تهران هميشه از كمبود وقت گله مندند و گروهی نيز كه برای انجام برخی كارهای خود ناچار از شهرهای ديگر به تهران می آيند برای تنظيم وقت خود به دردسر می افتند. مشكل حمل و نقل شهری تهران، ديگر به يكی از بزرگترين مشكلات شهری تبديل شده كه آزار روزانه اش روح ساكنين شهر را كلافه می كند. به كارگيری روش های هدفمند در حل مشكل حمل و نقل درون شهری از يك مشكل فراتر رفته و به يك ضرورت عمومی تبديل شده است. ترافيك سنگين هر روزه خيابان ها، ناگزير ما را به انتخاب ديگری برای حل مشكل می كشاند. حمل و نقل همگانی شهری در دسته تاسيسات زيربنايی شهری است هر چند كه به نظر می رسد در تهران، پديده حمل و نقل همگانی ناديده گرفته شده است. تهران كنونی ظرفيت گسترش خطوط حمل و نقل عمومی را در خود ندارد. همين امر نياز به يك برنامه ريزی دقيق را برای حل اين مشكل گوشزد می كند.
استفاده از حمل و نقل های ريلی زيرزمينی سال هاست كه در سراسر دنيا مورد استفاده قرار گرفته است. در بسياری كشورهای جهان مترو عمری طولانی و گاه نزديك به يك قرن دارد. اما در كشور ما اين پديده نوظهور است و آنقدر مختصر و جمع و جور در دسترس قرار گرفته كه هنوز گره چندانی را از مشكل شهروندان نگشوده است. يك محقق و استاد معماری دانشگاه می گويد: «بافت و معماری شهر تهران چندان هماهنگ با گسترش خطوط مترو نيست در نتيجه نيازمند بسترسازی و تغييراتی هستيم كه در عين حال به بافت كلی شهر از لحاظ فرهنگی آسيب وارد نشود و از سويی امكان توسعه حمل و نقل عمومی و ريلی برای دسترسی سهل تر و استفاده بيشتر شهروندان فراهم شود. » استناد به شبكه حمل و نقل ريلی (مترو) كنونی در تهران برای كاهش آلودگی هوا و ترافيك شهری، به مثابه صحبت كردن از يك سد خاكی دست ساز در مقابل يك اقيانوس است. دكتر رشيدی با بيان اين مطلب می گويد: «متروی تهران از لحاظ كاركرد و ميزان پاسخ گويی به معضل ترافيك مانند استفاده از يك نمونه كوچك برای آزمايش برخی مسيرها در راستای كنترل ترافيك و ارائه سرويس مطلوب به شهروندان است. »
توسعه مترو
رئيس كميسيون عمران مجلس شورای اسلامی چندی پيش خبر از گسترش جدی خطوط متروی تهران داد. حبيب الله اسماعيل زاده معتقد است: «در صورت تصويب نهايی طرح توسعه حمل و نقل ريلی در مجلس، دولت 3 ميليارد دلار به صورت فاينانس برای گسترش قطار شهری اختصاص خواهد داد. » از اين مبلغ دو ميليارد دلار به توسعه و تكميل متروی تهران و يك ميليارد دلار نيز در شهرهای اصفهان، شيراز، اهواز، مشهد و كرج سرمايه گذاری خواهد شد. اسماعيل زاده توسعه قطار درون شهری را يكی از راهكارهای كاهش آلودگی محيط زيست و ترافيك سنگين موجود در تهران و ساير شهرهای بزرگ كشور می داند و به اين باور است: «اعتبارات عمومی از محل بودجه سنواتی كه قرار است به قطار درون شهری اختصاص يابد، توسط دولت و مجلس در بودجه سال جاری 50 درصد افزايش يافته است.» از سوی ديگر معاون وزير راه و ترابری سياست كلی حمل و نقل در برنامه سوم را همواره بر مبنای گسترش و توسعه اين بخش می داند.
سعيدنژاد می افزايد: «با توجه به امكانات مناسب مانند بافت جمعيتی و شرايط مناسب جغرافيايی متاسفانه شاهد بهره وری مناسب در اكثر بخش ها به ويژه حمل و نقل كشور نيستيم. ضمن اينكه توجه به گسترش حمل و نقل ريلی می تواند آثار خود را در بهره وری ملی و كلان كشور نشان دهد. » از نظر زيست محيطی حمل و نقل ريلی آثار سوء كمتری را بر محيط پيرامون خويش بر جای خواهد گذاشت. با توجه به مصرف پايين انرژی يكی از ويژگی های مهم حمل و نقل ريلی ايجاد آلودگی كمتر و سازگاری آن با محيط زيست است. آلودگی كمتر محيط زيست به خصوص آلودگی هوا يكی از مزيت های استفاده از مترو در كلان شهرهايی است كه مشكل آلودگی هوا دارند. از جمله سياست هايی كه برای توسعه مترو مورد توجه مسئولان قرار دارد اجازه فعاليت به شركت های خصوصی و ايجاد امكانات و تسهيلات لازم در اين زمينه و ايجاد يك فضای رقابتی سازنده و مفيد است. حضور بخش خصوصی می تواند به افزايش توليد و بهبود كيفيت ختم شود و نيز به سرعت بخشيدن به توسعه اين شبكه كمك خواهد كرد.
متروی كنونی
شبكه حمل و نقل ريلی كه هم اكنون در تهران فعاليت دارد با نياز شهروندان همخوانی چندانی ندارد. ازدحام دائمی واگن های در حال عبور گويای ناهمخوانی خدمات ارائه شده با نياز مردم است. هر چند كه در ابتدای راه اندازی مترو با اقبال عمومی روبه رو نشد و هنوز هم به دلايل متعدد استفاده از مترو برای بخش عمده ای از شهروندان ممكن نيست. دكتر رشيدی محدود بودن ورودی ايستگاه های مترو را برای ورود به مركز شهر يكی از دلايل غيرقابل استفاده بودن مترو دانسته و می گويد: «به عبارتی درصد بسياری از شهروندان تهرانی ناچارند برای ورود به مركز شهر از معدود مبادی و ايستگاه های مترو استفاده كنند همين محدوديت، منجر به عدم رغبت در استفاده از مترو می شود.» ورودی های ايستگاه مترو عموما در خيابان ها و ميدان های مركزی شهر واقع نشده اند و همين امر باعث شده كه مردم انگيزه كمتری نسبت به استفاده از ساير وسايل حمل و نقل داشته باشند. متروی تهران تنها با دو خط در مسيرهای شمال به جنوب و شرق به غرب فعاليت دارد و همين دو خط نيز كامل مسيرها را پوشش نداده اند. از شمال خط مترو فقط تا بزرگراه حقانی قابل بهره برداری است در حالی كه عمده مراكز اداری و كاری در خارج از اين مسير قرار دارند. با اين وصف و با توجه به اينكه مترو شهر را به طور كامل پوشش نمی دهد ازدحام در واگن های مترو آنچنان زياد است كه آدم را كلافه می كند به دليل ازدحام بيش از حد هوای درون واگن ها تنفس را مشكل می كند تا آنجا كه در ايستگاه های بين راه مردم سعی می كنند از هوای درون ايستگاه تنفس كنند.
زمان بين حركت های مترو عموما 8 يا 10 دقيقه است و همين زمان طولانی نيز بر تعداد مسافران هر قطار می افزايد. كاهش زمان بين حركت قطارهای مترو می تواند از ازدحام مسافران كاسته و سرويس دهی مطلوب تری را برای آنان به ارمغان آورد. دكتر رشيدی می گويد: «محدوديت زمان برای ارائه سرويس و زمان حمل و نقل، جا نيفتادن فرهنگ استفاده از مترو، تنوع خودروها و واقعی نبودن قيمت بنزين، گرايش نسل جوان به استفاده از خودرو و تردد خودروهای شخصی و تك سرنشين در محدوده مركزی شهر، كنترل ناقص بر تردد خودروهای غيرمجاز همگی دست به دست هم می دهند تا فرهنگ استفاده از مترو ريشه ای نشود. » برنامه ريزی دقيق و موشكافانه برای ايجاد و گسترش مترو می تواند راهگشای مشكل حمل و نقل شهری باشد. وجود نقائص موجود در سيستم طراحی شده شهری مترو نياز روزافزون حضور متخصصان برنامه ريزی شهری را گوشزد می كند، برنامه ريزی كه بتواند پاسخ مناسبی را به مردم بدهد و در كوتاهترين زمان ممكن به نحو مطلوبی گسترش خطوط مترو را به همراه داشته باشد. چرا كه با طولانی شدن زمان فاصله شهر ما با شهرهای بزرگ جهان كه متروشان قريب به يك قرن عمر دارد بيشتر و بيشتر می شود. |