|
هنگامه شهيدی: ساعت 6 بعدازظهر برای انجام مصاحبه تعيين شده است. زمانی كه وارد سفارت ژاپن می شوم خانمی جوان كه بلوزی صورتی رنگ بر تن دارد از اينكه گفت وگو با يك ربع تاخير انجام خواهد شد عذرخواهی و مرا به سالن انتظار راهنمايی می كند. راس ساعت مقرر به اتاقی كوچك با كاناپه های رنگی هدايت می شوم كه پيش از من «يوكی يو اوكاموتو» همراه با دو كارشناس سياسی سفارت و مسئول برنامه هايش در آن اتاق حضور دارند. پس از احوالپرسی بلافاصله وارد بحث می شوم. تنها 20 دقيقه وقت دارم و او با صبوری به سوالاتم پاسخ می گويد و زمانی كه مسئول برنامه هايش با اشاره مكرر به ساعت مچی روی دستش گذشت زمان بيش از وقت تعيين شده را يادآوری می كند با قطع كردن صحبت هايش به او می گويد كه اين گفت وگو هم برای من مهم است و هم برای او، تا جايی كه مصاحبه در زمانی دو برابر زمان تعيين شده پايان می گيرد. «يوكی يو اوكاموتو» ديپلماتی كهنه كار و مشاور ويژه نخست وزير ژاپن است كه به مدت دو دهه به عنوان رئيس دايره امور امنيتی خدمت كرده است. او كه به طور منظم در تلويزيون ژاپن به عنوان تحليلگر و صاحبنظر ظاهر می شود و گاه گاهی نيز به عنوان هماهنگ كننده راهبردی اخبار روزنامه ها و مجلات ژاپنی عمل می كند در طول گفت وگو كه محور آن درخصوص برنامه های هسته ای ايران و گزارش آژانس بين المللی انرژی اتمی است بارها از من می خواهد كه در مورد حضورش در ايران دچار سوءتفاهم نشوم و اين موضوع را به خوانندگان روزنامه نيز منتقل كنم. . .
• • •
• شما از روز پنج شنبه گذشته تا امروز (يكشنبه) در تهران حضور داريد و مسلما با اين قصد و نيت كه مقامات جمهوری اسلامی ايران را به درجه اقناع برای پيوستن به پروتكل الحاقی پيمان منع تكثير تسليحات هسته ای برسانيد. آيا اكنون كه آخرين لحظات سفر شماست و فردا (26 ژوئن) نيز گزارش آژانس بين المللی انرژی اتمی در مورد ايران قرائت خواهد شد به اين موفقيت نائل شديد؟
قطعا نيت اصلی من از سفر به ايران آن چيزی نيست كه شما تصورش را می كنيد. اما بخش هايی از مذاكرات شفاهی و گفت وگوهايی كه با مقامات دولت ايران داشتم به اين قضيه مربوط می شود چرا كه ايران نيز مانند كشور من ژاپن از جمله كشورهايی است كه قربانی سلاح های كشتارجمعی بوده است. ما به دليل اتهاماتی كه اخيرا درخصوص گسترش سلاح های هسته ای به ايران زده شده است تلاش های زيادی می كنيم تا اين كشور به پروتكل الحاقی پيمان منع تكثير تسليحات هسته ای بپيوندد و به اينجا آمده ايم تا از چند وچون مسائل باخبر شويم و ببينيم كه وفاداری ايران به قراردادها و پيمان های بين المللی تا چه حد است. . .
• پس از اينكه پيش نويس محرمانه گزارش سازمان بين المللی انرژی اتمی فاش شد، شنبه گذشته سه بازرس آژانس بين المللی انرژی اتمی به طور غيرمترقبه به ايران آمدند و تا اين لحظه نيز هنوز ايران را ترك نكرده اند به اين ترتيب آيا ممكن است در جلسه حكام تغيير موضعی درخصوص ايران صورت گيرد؟
من به اينجا نيامدم كه در اين خصوص مذاكراتی را انجام دهم. هيأت حاكمه سازمان بين المللی انرژی اتمی كار خود را از فردا آغاز خواهد كرد و كارشناسان آژانس اطلاعات بسيار دقيق و جامع و كاملی را درخصوص فعاليت های هسته ای جمهوری اسلامی ايران در اختيار دارند. من بسيار اميدوارم كه ايران هر نقطه مبهم وكوری را در صحنه روابط بين الملل روشن و شفاف كند و از شما می خواهم كه درخصوص حضور من در ايران هيچگونه سوء تفاهم يا برداشتی نداشته باشيد چرا كه من به هيچ عنوان قصد ندارم ايران را به خاطر انجام فعاليت های هسته ای متهم كنم. . .
• با توجه به اينكه در نشست سران هشت كشور صنعتی (G8) در «ايويان» فرانسه تلاش هايی صورت گرفت تا كشورهای شركت كننده ايران را به عنوان يك كشور «خاطی» معرفی كنند و گفتارهايی نيز بر ضد ايران صورت گرفت «توكيو» كه دوست «تهران» محسوب می شود در جهت خنثی كردن اين تلاش ها چه اقداماتی صورت داد؟
من مطمئن هستم كه دولتمردان كشور ما موضع شفافی را نسبت به كشور شما اتخاذ كردند و ما همچنين اطمينان داريم كه ايران به هيچ وجه قصد گسترش سلاح های هسته ای را ندارد اما ايران هم بايد خيلی شفاف و واضح برخورد كند تا جامعه بين الملل را متقاعد كند كه هيچ گونه فعاليت در جهت ساخت و گسترش سلاح های هسته ای ندارد. درخصوص نشست سران گروه هشت هم بايد بگويم كه در اعلاميه مشترك اين نشست ايران به هيچ وجه محكوم نشد بلكه تشويق هم شد به اينكه بتواند شفاف تر عمل كند و به استانداردها و معيارهای آژانس بين المللی انرژی اتمی پايبندی بيشتری داشته باشد و بر اساس آنها اقدام كند. . .
• اكنون ايران زيرفشارهای روزافزونی قرار گرفته كه بر روی پيمان منع گسترش سلاح های اتمی يك پروتكل اضافی امضا كند فكر نمی كنيد قبل از امضای چنين پروتكلی «واشنگتن» بايد گام اول را در جهت لغو تحريم های ايران بردارد؟
شما می دانيد كه ژاپن كليه تعهدات جهانی را پذيرفته است و ژاپنی ها دارای پيشرفته ترين تكنولوژی جهت استفاده از انرژی هسته ای به صورت صلح آميز در جهان هستند. ما تمامی استانداردها و هنجارهای بين المللی كه ژاپن را نسبت به استفاده از اين موارد محدودتر می كند، پذيرفته ايم و به آن پايبند هستيم و تاكنون هم هيچ كشوری ژاپن را محكوم نكرده كه از سلاح های هسته ای استفاده می كند و حتی اين نيت را دارد كه به اين سلاح ها دسترسی پيدا كند. ايران هم بايد به گونه ای فعاليت كند كه نيت خود به منظور دستيابی به انرژی هسته ای جهت مصارف صلح آميز را به جهانيان اثبات كند. ما دو راهكار پيش روی ايران می گذاريم. راه اول قبول صددرصد حضور بازرسان سازمان بين المللی انرژی اتمی در ايران است كه ايران حضور آنها را بپذيرد و آنها بازرسی تسليحاتی انجام دهند، دوم اينكه ايران پروتكل الحاقی پيمان منع تكثير سلاح های غيرمتعارف را بپذيرد و آن را امضا كند كه اين می تواند ضامنی برای فعاليت های هسته ای اين كشور در آينده باشد. . .
• ولی بر اساس پيمان منع گسترش سلاح های هسته ای كه ايران در سال 1968 آن را امضا كرده بازرسان سازمان بين المللی انرژی اتمی تنها هنگام ورود سوخت هسته ای به تاسيسات مربوط می توانند سايت ها را مورد بازرسی قرار دهند و اين در حالی است كه در هيچ يك از واحدهای اتمی ايران سوخت هسته ای وجود ندارد و آنها هنوز در حال توليد هستند. . .
اين بستگی به تصميمات دبيركل آژانس بين المللی انرژی اتمی دارد كه ببينيم در زمينه بازرسی ای كه آنها از نيروگاه های هسته ای ايران داشته اند چه نظرات و تصميماتی را پس از اين بازرسی ها اعلام خواهند كرد. . .
• اگر اعلام شود كه ايران مرتكب تخلف از پيمان منع گسترش سلاح های هسته ای شده در آن صورت چه خواهد شد؟
من مطمئن هستم كه تصميم آقای «البرادعی» پس از بازرسی از نيروگاه های هسته ای ايران تصميم نهايی و راهكار پايانی نخواهد بود. به عنوان مثال اگر پس از اين بازرسی به اين نتيجه برسند كه ايران قصد دارد به سلاح های هسته ای دست پيدا كند اين طور نخواهد بود كه ايران را متهم كنند و بخواهند اقداماتی را عليه ايران انجام دهند. قطعا آنها خواهند خواست كه فعاليت های هسته ای ايران باز و شفاف باشد و در صورتی كه مشاهده شود اين فعاليت ها در جهت ساخت سلاح های هسته ای است به كشور شما هشدار می دهند كه بايستی استانداردها و معيارهای تحت ليسانس آژانس بين المللی انرژی اتمی را به دقت انجام دهيد و بر اساس آنها عمل كنيد. البته معلوم نيست شورای حكام در مورد ايران به چه نتيجه ای برسند ولی من با سران كشور شما كه صحبت می كردم همه آنها اعلام كردند ايران هيچ صورت جلسه مخفی و پنهانی را ندارد و بنابراين در اين زمينه هيچگونه جای شك و نگرانی نيست. . .
• نپذيرفتن پروتكل الحاقی منع تكثير تسليحات هسته ای تا چه حد می تواند ايران را در راستای «سناريوی عراقی» پيش برد؟
طبيعتا اين پروتكل بين المللی مورد پذيرش مقامات ايرانی قرار می گيرد چرا كه من هيچ نشانی در صحبت های رهبران و مقامات عالی رتبه ايران مشاهده نكردم كه صحبتی از سوی آنها مبنی بر عدم پيوستن به پروتكل بين المللی از سوی مقامات ايرانی باشد و بنابراين ايران حتما آن را امضا خواهد كرد. از طرف ديگر فكر نمی كنم مقامات آمريكايی هم قصد اين را داشته باشند كه عمليات نظامی عليه ايران راه اندازی كنند.
• در هر حال آمريكايی ها با فشارهايی كه بر روی آژانس بين المللی انرژی اتمی اعمال می كنند درصدد هستند تا تصميمات اين سازمان را به نفع خود تغيير دهند. اين موضوع را می شود به راحتی از متن محرمانه پيش نويس گزارش اخير آژانس كه زودتر از موعد درز كرد فهميد. . .
ببينيد تا آنجا كه به كشور من ژاپن مربوط می شود ما به هيچ وجه تحت فشار مقامات آمريكايی نيستيم. من مطمئنم كه كشور شما به تمام اصول و قواعد بين المللی پايبند است و آن را رعايت می كند. بهترين پيشنهادی كه می توانم به ايران بدهم اين است كه با پذيرفتن پروتكل الحاقی منع تكثير تسليحات غيرمتعارف و امضای آن حسن نيت خود را به جامعه جهانی نشان دهد و اين بهترين توصيه ای است كه من می توانم در اين زمينه به ايران داشته باشم تا شفاف و روشن عمل كند. گذشته از اين ايران بايد حضور بازرسان آژانس بين المللی انرژی اتمی را بپذيرد چون آنها در حال انجام وظايف و تعهدات خودشان هستند. . .
• واشنگتن در گذشته پيشنهاد كرده است كه آژانس بين المللی انرژی اتمی موضوع برنامه های هسته ای ايران را به شورای امنيت سازمان ملل ارجاع دهد و در صورت وقوع اين امر شورای امنيت می تواند تحريم هايی را بر ضد ايران اعمال كند. آيا جلسه 16 ژوئن به ارجاع موضوع به شورای امنيت سازمان ملل منجر خواهد شد؟
(«يوكی يواوكاموتو» می خندد و ادامه می دهد. . . ) پاسخ به اين سوال خيلی ساده است. آمريكا از آزادی عمل برخوردار است و آنها هر كاری دوست داشته باشند انجام می دهند اما تا پيش از نشست شورای حكام نمی توانيم راجع به اين موضوع بحث كنيم اما در هر حال ما مطمئن هستيم كه در قالب فرآيند رسيدگی و بازرسی بازرسان آژانس به راحتی می توانيم موضوع را حل و فصل كرده و به آن رسيدگی كنيم. . .
• می دانيد كه ايران هميشه برنامه های هسته ای خود را صلح آميز می داند و تاكيد دارد كه شماری از كشورها كه امضا كنندگان پيمان منع تكثير تسليحات هسته ای هستند هم به تعهدات خود عمل نمی كنند. برخی كشورها هم كه هنوز اين پيمان را امضا نكرده اند! من معتقدم كه در نحوه رفتار آژانس بين المللی انرژی اتمی با برخی كشورها تعارض چشمگيری وجود دارد. آيا شما هم بر اين اعتقاديد؟
منظور شما اسرائيل است؟
• اسرائيل را هم شامل می شود. . .
ايران خود عضو كنوانسيون منع گسترش سلاح های هسته ای و بيولوژيكی است و ما از پايبندی ايران به اجرای تعهداتش درخصوص اين پيمان تقدير می كنيم. البته حق با شماست و بسياری از كشورهای مهم هنوز به معاهده نپيوسته اند خصوصا در كشورهای منطقه خاورميانه بايد در مورد اسرائيل كاری كنيم تا آنها هم اين معاهده را بپذيرند و اين امر يكی از اهداف اساسی ماست كه اسرائيل را به پيوستن معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT) ترغيب كنيم. در اوايل ماه مه وزير امور خارجه كشور ما سفری به اسرائيل داشت و پيام نخست وزير ژاپن درخصوص پيوستن به NPT را به اطلاع مقامات اسرائيل رساند. . .
• اتهاماتی كه اخيرا به ايران، هند و پاكستان درخصوص دستيابی به سلاح های هسته ای وارد می شود تا چه حد می تواند ناشی از نفوذ و فشارهای اسرائيل به آمريكايی ها باشد تا آنها يگانه و پيشرفته ترين كشور مجهز به اين تسليحات در منطقه باقی بمانند؟
همانطور كه قبلا هم اشاره كردم ما اصرار داريم كه اسرائيل به NPT بپيوندد و ژاپن كشور من از اولين كشورهای قربانی سلاح های هسته ای است. بنابراين ما شديدا به رعايت استانداردهای بين المللی و NPT پايبنديم. اينكه پاكستان را محكوم می كنند كه به سلاح های اتمی دسترسی پيدا كرده است را نمی توانيم بپذيريم. به عقيده ما بايستی قوانين متحدالشكل و يكسان در مورد رفتار با همه كشورها به وجود آيد كه حتی اسرائيل هم به معاهده بپيوندد و آن را بپذيرد تا اينكه از گسترش اين فناوری جلوگيری كنيم و اجازه بهره برداری ندهيم. . .
• يكی ديگر از كشورهای مورد اتهام كره شمالی است؛ در مورد «پيونگ يانگ» چه تصميماتی اتخاذ خواهد شد؟
ما در برابر هرگونه تلاشی كه از سوی كره شمالی صورت می گيرد و بر سر مواضع خودمان درخصوص دسترسی به سلاح های كشتارجمعی قاطعانه و محكم ايستاده ايم. حتی نخست وزير ژاپن هم اخيرا اعلام كرده چنانچه كره شمالی بخواهد به اين سلاح ها دسترسی پيدا كند ما نمی توانيم اين تهديدات را بپذيريم و قاطعانه بر سر مواضع مان پافشاری می كنيم. . .
• حتی در صورتی كه ژاپن مورد تهديد كره شمالی واقع شود كه گويا اين تهديد انجام هم شده است؟
بله، ايالات متحده آمريكا و ژاپن متحدان نظامی يكديگر هستند و در صورت حمله نظامی از سوی هر كشوری به ژاپن قطعا با واكنش قوی از سوی ما مواجه خواهد شد. ايالات متحده آمريكا تنها متحد ماست و رابطه ما با آمريكا رابطه ای ويژه و خاص است. . .
• پس به اين ترتيب سياست های ژاپن تابع سياست های آمريكاست حتی درخصوص روابط با ايران؟
نه ژاپن صددرصد پيرو سياست های آمريكا نيست به ويژه درخصوص سياستی كه با جمهوری اسلامی ايران دارد. ايران كشور بسيار قابل احترامی است و ژاپنی ها رابطه گرم و دوستانه ای با ايران دارند و ما قويا از روند اصلاحات درون كشور شما حمايت و از آن دفاع می كنيم. ما قويا به شما توصيه می كنيم كه جزو كسانی باشيد كه به قوانين بين المللی احترام می گذارند و می خواهيم كه در ساخت جامعه جهانی حضوری مستمر و فعال داشته باشيد. ژاپن بسيار مشتاق و علاقه مند است كه در اين زمينه با ايران فعاليت مستمر داشته باشد و ايالات متحده آمريكا اين تصميم ژاپن را به خوبی درك می كند. حتی «كويزومی» نخست وزير ژاپن به طور جدی دنباله رو تقويت وگسترش روابط دوجانبه ميان «تهران» و «توكيو»ست و علت اينكه اكنون من اينجا هستم نيز همين است. من به اينجا نيامده ام تا درخصوص سياست و خط مشی های برنامه های هسته ای شما اعتراض كنم. آنچه در ذهن ما می گذرد رابطه ای دوستانه و متقابل است و من شكی ندارم كه روابط ما عميق و مستحكم است. خواهش من اين است كه خوانندگان روزنامه شما درخصوص ضرورت برقراری روابط دوجانبه بين ايران و ژاپن نه فقط در موارد هسته ای بلكه در همه زمينه ها آگاه شوند...
• با توجه به اينكه آمريكا متحد ژاپن است و ايران نيز از ساليان متمادی پيش با ايالات متحده مشكلات سياسی دارد ژاپن چه تلاش هايی برای حل اين مناقشات در طول اين سال ها داشته است؟
ايالات متحده آمريكا حدود يك چهارم قرن است كه هيچگونه حضوری در ايران نداشته است و ما نقش بسيار مشخص و بارزی را در اين ميان بازی می كنيم تا شكاف ميان ايران و ايالات متحده آمريكا را پر كنيم و اميدواريم توانسته باشيم اين نقش را به خوبی ايفا كنيم. ما همواره به مقامات آمريكايی می گوييم كه ايران يك كشور نرمال و طبيعی است. . .
• بحران سياسی «واشنگتن» و «تهران» اخيرا روبه فزونی نهاده است. آيا شما موضوع خاصی را از طرف آمريكايی ها به طرف های ايرانی منتقل كرده ايد؟
نه به هيچ وجه من پيامی از سوی آمريكايی ها نياوردم. حضور من در ايران به معنی مداخله در روابط ايران و آمريكا نيست چرا كه ما موضع مستقل داريم و به هيچ وجه قصد دخالت نداريم. قصد ما اين نيست كه بخواهيم در ميان تيرگی روابط ايران و آمريكا دخالت كنيم بلكه به منظور ديگری در ايران حضور يافتيم. . .
• به چه منظور؟
برای برطرف كردن همه نگرانی های جامعه بين المللی درخصوص ايران و همچنين گسترش روابط دوجانبه. تمامی صحبت هايی كه من با رهبران كشور شما داشتم كاملا واضح، جدی، رك و دوستانه بود. . .
• صحبت درخصوص چه مسائلی؟
همه مسائل. . . | 
