• سال ها بدون نغيير
• مرگ زودرس مردان
• درمان افسردگی
• يك گام تازه
• مزايای شير مادر

ترجمه سليمان فرهاديان: اگر هم ثابت های اساسی فيزيك تغيير كنند، اين تغييرات چنان كند و آهسته است كه تشخيص آن برای ما ناممكن است. دو گروه از فيزيكدانان پس از سال ها تحقيق و انجام آزمايش های دقيق به نتايج جالب توجهی در مورد ثابت های طبيعت و ميزان تغييرات آن دست يافتند. تاكنون فيزيكدان ها برای انجام چنين تحقيقاتی مجبور بودند به رصد ستاره های دوردست بپردازند، اما اين دو گروه به روش جديدی برای اندازه گيری اين كميت ها دست يافتند. گمان می رود همه چيز در جهان بر تعداد كمی از اعداد مبتنی است كه به آنها ثابت های اساسی فيزيك می گويند. برای مثال اين اعداد بيانگر قدرت گرانش و الكترومغناطيس و جرم ذرات ريز اتمی هستند. پايداری اتم ها، درخشش ستارگان و امكان تشكيل حيات از اين اعداد ناشی می شود. اگر ميزان اين ثابت های فيزيكی به ميزان بسيار جزيی تغيير می كرد و با آنچه كه اكنون هست، متفاوت بود، شايد جهان برای هميشه به صورت سوپ بی شكلی از ماده و انرژی باقی می ماند و هيچ گاه صورت امروزی به خود نمی گرفت. در عين حال طی چند سال گذشته، دانشمندان بسياری مشتاق شدند تا دريابند از حدود 13 ميليارد سال پيش كه فضا و زمان آغاز شده است، مقدار اين ثابت های فيزيكی دچار تحول شده يا همچنان بدون تغيير مانده است؟ با اين همه تئوری های جديدی كه اخيرا ارائه شده است و تلاش می كند نسبيت را با مكانيك كوانتوم تلفيق كند ـ ايده تلفيق نسبيت با مكانيك كوانتوم يكی از چالش های اساسی فيزيك جديد است ـ پيش بينی می كنند، ثابت های اساسی فيزيك احتمالا با گذشت زمان دچار تغيير شده اند، حتی بعضی ها مدعی شده اند اين ثابت ها الزاما بايد تغيير كنند.

در بسياری از اين بررسی ها، محققان ضمن بازگشت به گذشته، توجه خود را به ثابتی به نام ثابت ساختار ظريف كه با نماد a (آلفا) نشان داده می شود، معطوف كردند تا دريابند اين كميت با گذشت زمان تغيير می كند يا خير؟ اين ثابت معياری از شدت بر هم كنش نور و ماده است. امكان تغيير در مقدار اين ثابت طی ساليان گذشته از اهميت به سزايی برخوردار است و بدين لحاظ بسيار بحث انگيز ظاهر شده است، چرا كه می توانست ايده های آلبرت اينشتين را به چالش بكشد. اينشتين در تئوری نسبيت خود تاكيد می كند، سرعت نور حين عبور از فضای خالی هميشه ثابت است. اگر مقدار آلفا با گذشت زمان تغيير كرده باشد و مقدار كنونی آن با مقدار اين ثابت در ميلياردها سال پيش متفاوت باشد، قطعا سرعت نور هم دچار تغيير شده است. هفت سال پيش فريمن دايسون فيزيكدان آمريكايی توجه خود را به محصولات حاصل از واپاشی راديواكتيو معطوف كرد. واكنش زنجيری هسته ای مورد نظر وی حدود دو ميليارد سال پيش در رسوبات اورانيوم طبيعی گابن روی داده است. وی از نتايج اين آزمايشات استفاده كرده تا بتواند مقدار آلفا را در آن زمان حدس بزند. وی با توجه به تاريخ به دست آمده از اين آزمايش نتيجه گرفت كه مقدار اين ثابت نمی توانست با ضريبی بيش از يك ده ميلياردم تغيير كرده باشد، به عبارت ديگر ميزان تغيير اين كميت حدود16-10*0/5 در هر سال است. اما حدود دو سال پيش اخترشناسان ادعا كردند طول موج نور كوآزارهای دوردست - نور اين كوآزارها بعد از گذشت حدود ده ميليارد سال به ما رسيده است - كه جذب اتم های تشكيل دهنده ابرهای گازی می شود، نسبت به طول موج جذب همان اتم ها در آزمايشگاه دچار تغييرات جزيی شده است. به گفته آنها، نتايج اين آزمايش نشان می دهد كه تغيير در ميزان آلفا طی ده ميليارد سال گذشته حدود هفت ميليونيم است.

ساعت اتمی

هم اكنون هارولد ماريون و همكارانش در رصدخانه پاريس از فرانسه و جيمز بركوئيست و همكارانش در انستيتو ملی استاندارد و فناوری در بولدر از كلرادو ادعا كردند هر گونه تغييری بيش از 16-10*7 و 15-10*7 در سال غير محتمل است. اين دو گروه توانستند مقدار اين ثابت را در آزمايشگاه با استفاده از ساعت اتمی اندازه گيری كنند. ساعت های اتمی دقيق ترين ساعت های شناخته شده هستند و ميزان خطای آنان در حدود يك ثانيه در چند ميليون سال است. اتم ها و يون های موجود در ميدان الكتريكی و مغناطيسی در اثر نور يا امواج ميكروويو تحريك می شوند. اين اتم ها فركانس های مشخص و دقيقی از امواج تابيده شده را جذب می كنند كه می توان اين فركانس ها را با دقت بسيار زيادی اندازه گرفت. اين فركانس ها به عنوان معياری برای اندازه گيری زمان به كار می روند. اگر با گذشت زمان ثابت هايی همانند آلفا به آرامی دچار تغييراتی شوند، اين تغييرات می تواند طی چند سال جابه جايی قابل تشخيص در فركانس جذب امواج ايجاد كند. اما محققين تاكنون با تغييرات قابل آشكارسازی مواجه نشده اند.

تاريخچه ساعت اتمی

1945: رابی، يك استاد فيزيك در دانشگاه كلمبيا پيشنهاد كرد بر اساس تكنيكی كه وی در دهه 1930 ابداع كرده است و رزونانس مغناطيسی پرتوهای اتمی نام دارد ساعت دقيقی ساخت.

1949: NIST (كه بعدها اداره ملی استاندارد نام گرفت) اعلام كرد با استفاده از تكنيك رابی اولين ساعت اتمی جهان را ساخته است كه در آن از مولكول آمونياك به عنوان منبع ارتعاش استفاده می شود.

1952: NIST اعلام كرد اولين ساعت اتمی را ساخته كه با استفاده از اتم های سزيم به عنوان منبع ارتعاش كار می كند. اين ساعت NBS-1 نام گرفت.

1954: NBS-1 به آزمايشگاه جديد NIST در بولدر كلرادو منتقل شد.

1955: آزمايشگاه ملی فيزيك در انگلستان اولين ساعت پرتوسزيم را ابداع كرد.

1958: ساعت های سزيم تجارتی در دسترس قرار گرفتند. هر كدام از اين ساعت ها بالغ بر 20 هزار دلار قيمت داشتند.

1960: NBS-2 در بولدر افتتاح شد. از اين ساعت برای بررسی دوره های زمانی گسترده و تنظيم استانداردهای ثانويه استفاده می شود.

1963: تحقيقات برای ساخت ساعت هايی با دقت بيشتر به NBS-3 منجر شد.

1967: در سيزدهمين كنفرانس عمومی اوزان و مقادير ثانيه بر مبنای ارتعاشات اتم سزيم تعريف شد و سيستم های گاهشماری نجومی منسوخ شدند.

1968: NBS-4 كه بهترين ساعت اتمی جهان بود، تكميل شد. اين ساعت تا دهه 1990 به عنوان سيستم زمانی NIST مورد استفاده قرار گرفت.

1972: NBS-5 ساعتی كه بر مبنای پرتوهای سزيم كار می كرد كامل شد و به عنوان استاندارد اوليه مورد استفاده قرار گرفت.

1976: NBS-6 كه شكل پيشرفته تر NBS-5 بود مورد استفاده قرار گرفت. ساعتی كه از همه ساعت های ديگر دقيقتر كار می كرد و طی 300 هزار سال يك ثانيه هم خطا نداشت.

1989: جايزه نوبل فيزيك به سه دانشمندی تعلق گرفت كه در زمينه توسعه ساعت های اتمی كار می كردند.

1993: NBST-7 روی كار آمد كه بيست مرتبه دقيقتر از NBS-6 بود.

1999: NBST-F1 آغاز به كار كرد كه دقت آن در حدود يك ثانيه در 20 ميليون سال است.

Nature,3 May 2003

ترجمه زينب همتی: همانند اكثر پزشكان، من هم از اين واقعه جانگداز كه زنان نسبت به مردان عمر طولانی تری دارند ـ به طور متوسط، زنان 5 سال بيشتر از مردان عمر می كنند ـ آگاه هستم. من عادت كرده ام كه تناقض ها و نابرابری ها را با فرض بر اينكه آنها بخشی از ميراث ژنتيكی مشترك ما هستند، بپذيرم. در واقع من تصور می كردم كه تفاوت های موجود ميان زنان و مردان بيشتر از آنكه تحت تاثير تعليم و تربيت باشند غريزی هستند. وليكن در بررسی جديدی كه در شماره اخير ژورنال آمريكايی سلامت عمومی به چاپ رسيده است پژوهشگران مدعی شده اند كه نوع رفتار مردان نيز می تواند اين تفاوت ها را تحت الشعاع خود قرار دهد. به گفته ديويد ويليامز (D.Williams)، محقق ارشد بخش تحقيقاتی انستيتوی مطالعات اجتماعی دانشگاه ميشيگان و نويسنده اصلی مقاله چاپ شده در ژورنال سلامت عمومی: «مردان نسبت به زنان در تمامی 15 عامل منتهی به مرگ، به استثنای آلزايمر، ارشديت دارند. » نرخ مرگ ومير در مردان در مواردی چون خودكشی، اقدام به قتل و بيماری سيروز كبدی، حداقل 2 برابر زنان است. مردها نسبت به زن ها تنها دارای تصادفات كمتری هستند، در واقع آنها وقايعی هستند كه منتظر به وقوع پيوستن هستند.

ويليامز می گويد: «مردان آمريكايی، در هر سنی كه باشند، نسبت به زنان از سلامت كمتری برخوردار بوده و خطر مرگ ومير در آنها نسبت به زنان بسيار بالاست. » بيشتر مردان آمريكايی سيگاری هستند (26 درصد در مقابل 22 درصد، هر چند كه زنان نيز می توانند به سرعت به اين مقدار برسند)؛ ميزان مصرف مشروبات الكلی در آنها دو برابر زنان بوده و رفتارهايی كه سلامت عمومی را در معرض خطر قرار می دهد، همچون استفاده بيش از اندازه از داروها و يا رانندگی بدون بستن كمربند ايمنی، بيشتر در مردان مشاهده می شود. علاوه بر اين، تمايل مردان برای كار در محيط های خطرناك نسبت به زنان بسيار بيشتر است. و به همين دليل است كه ما شاهد نرخ مرگ ومير 90 درصدی مردان در محيط كار و فعاليت، خصوصا در كشاورزی هستيم. مردان نسبت به زنان بسيار بد و با سرعت های بالا رانندگی می كنند. به گفته مديران بخش ايمنی و ترافيك بزرگراه های ملی، تنها در سال گذشته، 42 هزار و 850 مورد تصادف در بزرگراه ها در اثر رانندگی بد و به ويژه با موتورسيكلت به وقوع پيوسته كه در اكثر موارد منجر به مرگ راننده شده است. بيشتر اين موتورسواران به هنگام رانندگی فاقد كلاه ايمنی بوده اند.

اين دلايل به تنهايی می توانند موجب كوتاه تر شدن دوران زندگی مردان شوند، اما مشكل ممكن است حتی اساسی تر و عميق تر از اين هم باشد. ويليامز، اعتقادات فرهنگی ريشه دار را عامل اصلی اين مسئله می داند ـ يك نگرش جهانی نرينه رفتاری (macho يا مردبرترپندار) كه مردان را ترغيب به برگزيدن خطر و رويارويی مستقيم و شاخ به شاخ با آن می كند. در كنفرانسی كه هفته پيش توسط مركز كنترل و پيشگيری از بيماری ها در آتلانتا برگزار شد عنوان شد كه احتمال آسيب ديدن مردان در اثر صاعقه و يا مرگ آنها در نتيجه توفان های غافلگيركننده نسبت به زنان دو برابر است.

توماس سانجر (T.Songer) از مدرسه پزشكی عمومی دانشگاه پيتزبورگ معتقد است در نواحی ای كه كمتر دچار سيلاب می شوند احتمال اينكه مردان در اطراف راهبندها اقدام به رانندگی كرده و يا اينكه در آب غرق شوند بسيار بالاست. به نظر می رسد كه نگرش نرينه رفتار، موجب می شود كه مردان از اعضای خانواده خود نسبت به خودشان بهتر مراقبت كنند. احتمال اينكه زنان ساليانه يك بار به پزشك مراجعه كنند نسبت به مردان دو برابر است و احتمال اينكه با كمك پزشكشان برنامه های احتياطی ای را برای سلامتی خود پی ريزی كنند بسيار بالاست. اما احتمال اينكه مردها برنامه چك آپ را در مورد خود اجرا كنند (حتی پس از ابتلا به بيماری و مشاهده علائم آن) بسيار ناچيز است. ويليامز می گويد: «مردان تمايل به درون گرا بودن داشته و ترجيح می دهند كه مشكلات روانی شان را خودشان حل كنند، در حالی كه زنان در جست وجوی كمك های تخصصی و حرفه ای هستند. » تقريبا تمامی بيماری های مرتبط با استرس ـ از هرگونه كشيدگی و فشار ناهنجار گرفته تا بيماری قلبی ـ در تمامی مردان ديده می شود.

اگر چه طبق سنت، تحقيقات پزشكی بيشتر بر روی مردان متمركز شده اما به نظر می رسد كه تاكيد و پافشاری بر روی اين مسئله تغيير جهت يافته است. اين روزها از سرويس های عمومی اخبار زيادی در رابطه با سرطان سينه شنيده می شود. اين اخبار بيش از آن چيزی است كه در مورد سرطان پروستات به گوش می رسد. در پايان، مردها می بايست مسئول و مراقب سلامتی خود باشند. ويليامز می گويد: «مرد بودن نبايد به اين معنی باشد كه از خانواده خود مراقبت كنيد، بلكه می بايست مراقب خود و سلامتی خود نيز باشيد. » چه نصيحت خوبی. من فكر می كنم كه حتما اين كار را انجام داده و سرانجام برای درمان كمردردم به پزشك مراجعه خواهم كرد.

Time, 12 May 2003

دکتر محمود بهزاد: براساس گزارش «انجمن روانپزشكان آمريكا» 85 درصد مبتلايان به افسردگی كبير به مقدار زياد درمان می شوند. از اين گذشته تشخيص به موقع بيماری، مدت و شدت بيماری را كاهش می دهد و با درمان مناسب می توان از بازگشت بيماری پيشگيری كرد يا از شدت آن كاست. دو نوع درمان متداول برای افسردگی وجود دارد: روان درمانی و دارودرمانی، يعنی استفاده از داروهای ضدافسردگی. مسئله اين است كه غالبا افسردگی غلط تشخيص داده می شود و بيماران عموما به 4 تا 5 پزشك يا روانپزشك مراجعه می كنند تا يكی از آنها به درستی تشخيص دهد و درمان كند. در بعضی موارد تشخيص درست داده می شود ولی دو برابر مقدار داروهای آرامبخش و خواب آور يا كمتر از مقدار مناسب تجويز می گردد. از اين گذشته بسياری از بيماران گمان می كنند دچار ضعف شده اند و به پزشك مراجعه نمی كنند. در حالات شديد فاقد انرژی و اميد به آينده اند كه لازمه ابتكار عمل است. طول درمان به نوع آن و شدت افسردگی وابسته است. در آزمايش های بالينی 50 تا 60 درصد بيماران ظرف 4 تا 6 هفته و گاهی 2 تا 4 هفته به درمان پاسخ می دهند، درمان كامل بين 4 تا 6 ماه انجام می گيرد. روان درمانی به عكس دارودرمانی ظرف 6 تا 8 هفته بهبود نشان می دهد ولی برای بهبود كامل تا دوازده هفته طول می كشد. اگر روان درمانی در اين مدت سودبخش نبود، دارودرمانی بايد آغاز گردد.

متخصصان بستری كردن بيماران را در چهار حالت زير توصيه می كنند: 1 ـ وقتی بيمار قصد خودكشی دارد؛ 2 ـ وقتی بيمار چنان دلمرده است كه نمی تواند غذا بخورد؛ 3 ـ نشانه هايی از روان پريشی دارد؛ 4 ـ به بيماری خطرناك ديگری مثل ديابت مبتلا باشد. دارودرمانی افسردگی ـ داروهای ضدافسردگی موادی هستند كه از افسردگی جلوگيری می كنند يا آن را تسكين می دهند. اين داروها مغز افراد افسرده را به توليد «مواد شيميايی عصبی» كه فاقد است، وادار می سازد. داروهای ضدافسردگی سه گروهند: سه حلقه ای ها، بازدارنده های مونوآمين اكسيداز، بازدارنده های بازجذب سروتونی. هيچ يك از اين سه گروه دارودرمانی افسردگی بر ديگری مزيت ندارد. ولی بعد از آنها در بعضی از بيماران موثرترند و پزشك با آزمايش يكی دو دارو از هر گروه، با توجه به كارآيی و عوارض جانبی، موثرترين آنها را انتخاب می كند. وقتی بيماری مقاوم باشد، از دو گروه دارو، استفاده می شود. مثل يك سه حلقه ای با يك «بازدارنده مونوآمين اكسيداز». اما چون اين دو دارو بر هم اثر متقابل دارند، حتما بايد از مقدار متعارف كمتر تجويز شوند. وقتی كسی احساس می كند كه افسردگی پايان پذيرفته نبايد مصرف دارو را قطع كند بلكه با نظارت پزشك تدريجا به اين كار اقدام نمايد. از آنجا كه سالخوردگان عموما داروهای بيماری های ديگر را مصرف می كنند، پزشك و بيمار بايد در مورد ناسازگاری داروها با هم هوشيار باشند.

داروهای سه حلقه ای متداول عبارتند از: ايمی پرامين، آمی تريپ تی لين و نورتريپ تی لين. اين داروها تراز سروتونين و نوراپی نفرين در نتيجه كند كردن بازجذب آنها به وسيله نورون ها، در مغز افزايش می دهند و اين عمل هفته ها طول می كشد. مهم ترين عوارض جانبی آنها خشكی دهان، يبوست فراج، احتباس ادرار يا دشواری دفع ادرار، افزايش وزن، تعريق زياد، سرگيجه، كاهش ميل و توان جنسی و ضعف ديده شده است. بازدارنده های مونوامين اكسيداز متداول عبارتند: فنل زين، ترانيل سيپرومين و ايزوكاربوكسازيد، مونو امين اكسيداز در مغز ناقل های پيام عصبی، مثل نوراپی نفرين و سروتونين را متلاشی می كند. بنابراين بازدارنده های آنها در نتيجه محدود كردن فعاليتشان از تلاش آن ناقل های پيام عصبی جلوگيری می كنند. عوارض جانبی آنها مثل ديگر ضدافسردگی ها است. بازدارنده ها از بازجذب سروتونين جلوگيری می كنند. از عوارض جانبی آنها، تهوع و اسهال، اضطراب يا حالت عصبی، بی خوابی، سردرد است كه با اولين مقدار مورد استفاده ديده شده است، گاهی برخلاف ديگر ضدافسردگی ها باعث كم شدن وزن بدن می شوند. علاوه بر داروهای بالا اخيرا داروهای جديد نيز مانند ونلافاكسين، ترازودون نيز وارد بازار دارويی شده اند. روان درمانی افسردگی ـ روان درمانی افسردگی انواع گوناگون دارد. (متجاوز از 200 نوع) كه اساس همه آنها «گفت وگو با بيمار» است.

روش های روان درمانی در دو گروه جا می گيرند: 1) جهت دهنده به بينش بيمار درباره ريشه های بيماری يا افزايش آگاهی او از انگيزش ناخودآگاه خود؛ 2) رفتاردرمانی شناختی كه عمدتا در تغيير رفتار بيمار و فرآيندهای انديشه او متمركز است. تلاش روان درمانی رفع تعارض های روانی بيماران و اصلاح رفتارهای نادرست و راه هايی از انديشيدن است كه به افسردگی انجاميده است. درمان جهت دهنده بينش بيمار به او امكان می دهد بفهمد كه چرا افسرده شده است. حال آنكه رفتاردرمانی تلاش می كند راه های تغيير رفتار را به بيمار بياموزد تا بر افسردگی غلبه كند.

ديگر انواع درمان افسردگی ـ چند نوع درمان ديگر غير از دارودرمانی و روان درمانی افسردگی وجود دارند: درمان با ايجاد تشنج به وسيله الكتريسيته، نوردرمانی و درمان های جانشين. درمان با ايجاد تشنج به وسيله الكتريسيته برای بيمارانی تجويز می شود كه به اختلالات شديد خلق و خوی مبتلا هستند. نوردرمانی، به وسيله نور فلوئورسان با شدت 1000 واحد (لوكس) انجام می گردد. درمان های جانشين، مثل ورزش منظم، در بيمار اعتماد به نفس ايجاد می كند. از اين گذشته سبب افزايش تراز اندورفين در بدن می شود. اندورفين به بخش هايی از مغز اثر می كند كه دست اندركار ادراك درد و هيجان اند. ميزان اين ماده در افراد افسرده كمتر از معمول است.

• يك گام تازه

با افشای ساخت يك صفحه نمايش بسيار نازك و قابل انعطاف، دانشمندان يك گام ديگر به ابداع كاغذ الكترونيكی كه باعث دگرگونی صنعت چاپ و حفظ جنگل ها خواهد شد نزديك شدند. قطر اين صفحه نمايش از 3/0 ميلی متر تجاوز نمی كند. اين صفحه كه در حالات مختلف، نوشته ها و تصاوير روی آن تغيير شكل پيدا نمی كند، راه را برای توليد روزنامه های الكترونيكی، رايانه ها و كارت های شناسايی هوشمند هموار می كند. پژوهشگران اين صفحه نمايش را نزديك ترين اختراع به كاغذ الكترونيكی می دانند. اين كاغذ الكترونيكی اگر تا مرحله نهايی پيش برود خواهد توانست با استفاده از فناوری بی سيم، مطالب سياه و سفيد و رنگی را نمايش دهد. در صورت توليد كاغذ الكترونيكی ديگر نيازی به چاپ روزانه روزنامه ها نخواهد بود زيرا می توان محتوای آن را از طريق بی سيم و يا اينترنت به روز درآورد.

• مزايای شير مادر

تحقيقات جديد نشان داده است كه در كشورهای در حال توسعه نوزادانی كه در 6 ماه اول زندگی فقط از شير مادر تغذيه می كنند كمتر از نوزادان ديگر به اسهال مبتلا می شوند. به گفته پژوهشگران بيمارستان دانشگاه پنسيلوانيا ميزان ابتلا به اسهال در اين نوزادان در سن 3 ماهگی يك سوم كمتر از نوزادانی بود كه علاوه بر شير از غذاهای ديگر نيز تغذيه می كردند. به گفته پژوهشگران، شير يك غذای كامل برای نوزاد محسوب می شود و اگر در محيط زندگی نوزاد، باكتری، ويروس و ميكروب های بيماری زا وجود داشته باشد بدن مادر عليه آنها پادزهر توليد كرده و از طريق شير اين پادزهرها وارد بدن نوزاد می شود. نتايج اين تحقيق كه در ايالت هاريانا در هند انجام شد نشان می دهد نوزادانی كه فقط از شير مادر تغذيه كرده اند در سن 3 ماهگی، 36 درصد كمتر از گروه كنترل (نوزادانی كه علاوه بر شير مادر، از شير خشك و يا مواد غذايی مايع ديگری تغذيه شده اند) به اسهال مبتلا می شوند. علاوه بر اين ميزان ابتلا به اسهال در اين نوزادان در سن 6 ماهگی 15 درصد كمتر از گروه كنترل بوده است.