|
نسرين عليزاده: نقشه راه ارائه شده است، اما رهبر فلسطين منزوی است و نفوذش را از دست داده است، آيا هنوز هم مسئول است؟ هيچ نمادی، فرسايش تدريجی و مداوم قدرت ياسر عرفات را گوياتر از فرماندهی از هم گسيخته وی در رام الله (كه به مقاطعه شناخته شده) منعكس نمی كند مجتمعی كه سه مرتبه توسط تانك ها و بلدوزرهای اسرائيلی ويران شد. اين مجموعه در قرن گذشته مسكن افسران بريتانيايی بود و بعدها محل استقرار ارتش اسرائيل و امروزه با وجود ساختمان های ويران و اتومبيل های درهم كوبيده شده، شبيه بيغوله ها است. هفده محافظ نخبه عرفات در يك ساختمان سست بنيان زندگی می كنند. آشپزان و متصديان امور در هر اتاق تا بيست نفر می خوابند، زيرا محل سكونت قبلی آنان در ساختمان ديگر ويران شده است. با حمله اسرائيل در سال گذشته حتی محل كار خود عرفات نيز منهدم شد. در عرض شانزده ماه، عرفات حتی برای يك بار يك محوطه خاكی هم در اختيار نداشت. اگر چه افسران اسرائيلی بيان كردند كه وی آزاد است، حق وی برای بازگشتن را تضمين نكردند. عرفات موجوديت خود را در چارچوب يك افسر سختگير محدود می كند. يك مسجد كوچك در طبقه اول و يك سالن گردهمايی در يك راهروی طويل. نوفال نمروح، مشاور ياسر عرفات كه به طور منظم وی را ملاقات می كند، می گويد: «عرفات مردی است قوی، اما انزوا وی را تضعيف كرده است. » عرفات بايستی وضعيت دردناك خويش را تشخيص دهد. پس از حمله به عراق، توجه آمريكا و اروپا برای يافتن راه حلی برای كشمكش های طولانی و تلخ فلسطين و اسرائيل معطوف گشته است. اين قضيه نه تنها يك موضوع حساس سياست خارجی ـ به ويژه برای نخست وزير بريتانيا، تونی بلر ـ است بلكه يك اولويت برای تلاش غرب در جهت اصلاح در خاورميانه است.
هفته گذشته، واشنگتن نقشه راه را ارائه داد، طرح صلحی سه ساله كه با ايجاد يك دولت فلسطينی به اوج رسيد. در يك لحظه چشمگير، زمانی كه رهبر ديرين و نماد آرمان فلسطين می بايست در كانون صحنه قرار گيرد، دريافت كه به پس پرده رانده شده است. پايداری و اقتدار وی تا حدی خدشه دار گشته است، بنابراين ايالات متحده و حكومت اسرائيل بيش از اين با عرفات معامله نخواهند كرد، وی می بايستی از كنترل صلاحيت كارگزاری های اصلی (مانند امور مالی و امنيت) صرفنظر نمايد و آنان را به يك گروه جديد و عمل گراتر كه توسط ابومازن رهبری می شود، واگذار نمايد. در سال 74 عرفات به طور كامل ناتوان نشده بود ـ وی هنوز هم رهبر جنبش فلسطين است. اما تلاش اسرائيل در جهت محروم ساختن وی بيش از آنچه كه مردم انتظار داشتند تحقق يافت. يك ديپلمات غربی كه هنوز عرفات را در رام الله ملاقات می نمايد، اين گونه بيان می كند: «به زبان آوردن اينكه عرفات در دهه های اخير در ضعيف ترين وضعيت قرار دارد، اغراق آميز نيست. » در حال حاضر بسياری شاهد تغيير رژيم در قلمرو فلسطين هستند، همانند پيگيری طبيعی اين فرآيند درافغانستان و عراق.
عرفات نقشه راه، برای مذاكرات صلح را پذيرفته است، در حالی كه آريل شارون آن را مشروط كرده است. علاوه بر اين، عرفات با تعدادی از خواسته های ايالات متحده، شامل اصلاحات اساسی مالی مواجه شده است. واشنگتن مصمم است كه با ابومازن به تنهايی كنار آيد و اين امر واكنش شديدی را از سوی فردی كه هنوز خود را تنها صدای مردم فلسطين می پندارد برانگيخت. مارك هلر، دانشمند سياسی در مورد مطالعات استراتژيك در تل آويو (در مركز Jaff) می گويد: «آنچه كه ما برای اولين بار خواهان حصول آن هستيم جدايی ميان عرفات و آرمان فلسطين است. » حتی تازه كاران مسائل خاورميانه می دانند كه شرط بندی بر سر نابودی عرفات نابخردی است. رهبر فلسطين در بسياری از موارد از وضعيت غالب بازگشته است، گرچه نظر مساعد مردم فلسطين در مورد عرفات، حدود 30 درصد كاهش يافته است، اما وی هنوز هم از مقام بنيانگذار (پدر ملت) برخوردار است. حتی منتقدان نيز می گويند وی تنها رهبری است كه می تواند فلسطينيان را در جهت قبول سازش با اسرائيل سازماندهی نمايد. اگرچه اين مرتبه، نيروها و محيطی كه برعليه وی صف آرايی كرده اند، غالب هستند. اين عوامل نه تنها شامل شارون و جورج دبليو بوش می شود، بلكه پيامدهای جريان 11 سپتامبر و جنگ عراق را نيز شامل می گردند. مورد ديگری كه مطرح است، سن عرفات است. اگر حكومت ستيزگرای شارون همچنان پيش رود و احتمالا هم چنين می شود، قبل از آنكه اسرائيلی ها به انتخابات بعدی برسند، عرفات هفتاد و هشت ساله خواهد شد. آيا عرفات دريافته است كه زمان وی سپری شده؟ آيا اين عقب نشينی های ظاهری تنها در جهت تلاش وی برای تصريح مجدد بر آرمان فلسطين است؟ مشاوران عرفات بيان می كنند كه وی برای ايجاد يك دولت واقعی فلسطينی در تمام ساحل غربی و نوار غزه شامل اورشليم شرقی با خرسندی قدرت و موقعيتش را مبادله خواهد كرد. بنابراين در برخی شيوه ها، ماهيت تلاش برای صلح جديد توسط ايالات متحده مد نظر است و اينكه عرفات فردی نيست كه اصلاحات معنی دار فلسطينی را ايجاد نمايد.
برخی مقامات عالی رتبه ايالات متحده معتقدند كه عرفات اگر دريابد كه اين طرح به ارتقأ وضعيت وی كمك نمی كند آن را برهم خواهد زد. در حالی كه عرفات و ابومازن ماه گذشته را با مشاجره بر سر انتصاب كابينه جديد سپری كردند وزارت خارجه ايالات متحده پيامی را برای اروپائيانی كه ميانجی بودند ارسال كرد. معاون كالين پاول بيان كرد كه: وزير خارجه در تمام تماس هايش با اروپائيان به آنان گوشزد كرد به عرفات اعلام كنند كه تكرار خطای مجدد به معنای پايان روابطشان با وی است. » بنا به گفته معاون وزير خارجه، نگرانی شديد واشنگتن اين است كه حتی عرفات كم قدرت، توانايی خراب كردن كارها را دارد. عرفات به سختی قابل پيش بينی است. وزير سابق دادگستری اسرائيل يوسی بيلين می گويد: رهبر فلسطينی ـ همانند فيدل كاسترو، جمال عبدالناصر و مائو ـ برآمده از اسطوره نسل هاست. وی به نشانه های خستگی در عرفات تأكيد می كند و می گويد، عرفات بعد از آنها (كاسترو، ناصر، مائو) خود را سرمشق قرار داد و خويش را از شمار آنان در نظر گرفت. وی اضافه می كند كه در ساختار فكری عرفات تغييری ايجاد نشده است. بيلين، فردی كه عرفات را نه آشتی جو می داند و نه تروريست، تصريح می كند كه تاكتيك های عرفات در PLO و تمايل وی به كاربرد خشونت از دلايلی است كه موجب درگيری فلسطينيان گشته است. بعد از گذشت سی سال و پس از پيامدهای حمله 11 سپتامبر، خشونت فلسطينی تأثيرات معكوسی داشته است. اكثر تحليلگران بيان می كنند كه اين اعمال به آرمان آنان آسيب وارد كرده است. هفته گذشته، پس از چند ساعتی كه ابومازن به عنوان نخست وزير منصوب شد در اثر حملات انتحاری سه نفر به هلاكت رسيدند. واقعيت اين بود كه سربازان اسرائيلی، شش فلسطينی را در همان روزهای اخير در نوار غزه كشته بودند. هلر می گويد: «11 سپتامبر، تحمل هرگونه تروريسم را كاهش داد. » وی اضافه می كند كه: «من فكر نمی كنم عرفات آنقدر باهوش باشد كه اين واقعيت را درك كند. »
چهار ماه پس از حملات 11 سپتامبر، اسرائيل يك محموله تسليحاتی فلسطينيان را توقيف و اين قضيه روابط عرفات و ايالات متحده را خدشه دار كرد. پرسش مهم اين است كه تا چه ميزان اهرم عرفات در ارتباط با گروه های نظامی كارآيی دارد. با انزوای عرفات در ساحل غربی، حماس در غزه به صورت فزاينده ای قدرتمند شده است. هفته گذشته، پس از يورش اسرائيل به غزه، حماس درخواست ابومازن را مبنی بر كنار گذاشتن سلاح را نپذيرفتند و همچنان به ادامه كشمكش های نظامی متعهد شدند. اگر ابومازن تصميم بگيرد كه با اجبار، گروه ها را خلع سلاح نمايد، احتمال حمايت عرفات را از دست خواهد داد. روزی كه عرفات در سمت نخست وزيری سوگند خورد، دستور كاری را به منظور ايجاد يك شورای امنيت ملی با رياست خودش، امضا كرد. تحليلگران اين رويداد را مواجهه نخست وزير با حيطه نظامی عرفات می دانند. عرفات همواره در جهت انباشت قدرت و ترسانيدن حريفان گام برداشته است. برخی مورخان فلسطينی بيان می كنند كه اين رهيافت در روزهای آغازين جنبش وی در جهت ممانعت دولت های عرب در فائق آمدن بر PLO لازم بود. از سوی ديگر، برخی منتقدان معتقدند كه دغدغه فكری عرفات در مورد حفظ موقعيت خويش، با بازگشت به غزه به منظور رهبری و هدايت يك حكومت واقعی فلسطينی به تدريج زيان بخش شده است. عبدالجواد صالح می گويد: «عرفات نمی تواند انتقاد را تحمل كند، به ويژه اگر نام خودش پيش كشيده شود. » افرادی كه در جهت تغيير يا مهار عرفات تلاش كرده اند، متحمل هزينه های سنگينی شده اند. در سال ،1999 صالح و نوزده تن از سياستمداران و دانشگاهيان، عرفات را به خاطر فساد در دستگاه دولت خودمختار فلسطينی محكوم كردند. بعد از گذشت مدت زمانی كوتاه، همزمان با اعتراضات در خارج از شهر اريحا، صالح فرا خوانده شد و توسط اعضای سرويس اطلاعاتی عرفات به ضربات شلاق سپرده شد.
حاميان عرفات می گويند، چنين پيشامدهايی بدون اطلاع عرفات اتفاق می افتد. در واقع انجام آنچه كه عرفات می داند و آنچه كه نمی داند، آنچه كه آغاز می شود و آنچه كه تحقق می يابد در هر حال اتفاق می افتد و برای ديپلمات ها، چالش دشواری است. شارون می گويد، عرفات مسئول تمام اقداماتی است كه توسط حماس و جهاد اسلامی صورت پذيرفته است، اما عرفات حتی آگاهی از بمب هايی كه توسط گروه فتح حمل شده بود را انكار می كند. شارون اميدوار است كه عرفات بر اثر هزاران زخم سطحی از پای درآيد. عرفات در طول كشمكش با ابومازن بر سر شكل بندی حكومت جديد فلسطين، روحيه خود را بالا برد. افسران عرب و اروپايی كه تا به حال با رهبر فلسطين صحبت نكرده بودند، در اين ماه ها هر روز با وی تلفنی گفت وگو می كردند و وی را برای مصالحه تحت فشار قرار می دادند. اما شارون زمانی كه اعضای گروه چهارگانه ـ ايالات متحده، اتحاديه اروپا، سازمان ملل و روسيه ـ هفته گذشته برای ارائه نقشه راه به رام الله رفتند، بر اين امر پافشاری كرد كه طرح صلح توسط ابومازن و پرسنل وی به اجرا درآيد نه عرفات. بيلين معتقد است خويشتنداری عرفات موثر بودن ابومازن را بدون آنكه بازيچه ايالات متحده و اسرائيل باشد، دشوار می سازد و حتی غيرممكن.
وی اضافه می كند، عرفات تنها فردی است كه می تواند به توافقنامه صلح ميان اسرائيل و فلسطين را شكل دهد. روزی كه ابومازن خواستار اجرای طرح صلح باشد در جهت تضمين رضايت مردم فلسطين، نيازمند امضای عرفات نيز است. با تمام اين تفاسير، عرفات در اين قضيه سهيم می شود. معاونان می گويند عرفات يك روال هميشگی غيرمنعطفی را تعقيب می كند. هر روز، صبحانه رأس ساعت 00: 9 با مشاوران ديدار می كند. محمد دايه، محافظ ديرين عرفات می گويد، وی از صرف غذا به تنهايی، بيزار است، اگر هيچ فردی اطرافش نباشد، از ما می خواهد كه به وی ملحق شويم. وی برگه ها را مرور می كند و تا ظهر گردهمايی ها را برپا می كند، سپس برای خواندن نماز به مسجد می رود، بعدازظهر استراحت می كند، پس از استراحت بعدازظهر تا ديروقت به كار مشغول است. دايه ـ فردی كه پدرش محافظ عرفات بود تا زمانی كه در بمباران تونس توسط اسرائيل، كشته شد ـ می گويد: عرفات همواره در تلاش است. پس از سقوط هواپيمای عرفات در سال ،1992 وی به رغم درد ناشی از لخته شدن خون در سرش كه تقريبا به اندازه يك قوطی كوكاكولا بود، به كار ادامه می داد. هلر می گويد: عليرغم تمام خطاهای عرفات، حداقل می توان گفت وی فلسطينيان را به تاريخ جهان بازگرداند. اما برای مردم فلسطين صلح را به ارمغان نياورد و اين هدفی است كه اكثريت مردم در هر دو طيف كشمكش، خواستار تحقق آن هستند. »
ايهود باراك می گويد: زمانی كه من اولين بار عرفات را در سال 1996 ملاقات كردم، از تضاد ميان ظاهر انقلابی - لباس فرم و تفنگ وی - و حالت نرم سخن گفتن وی متحير شدم. وی كم بنيه به نظر می رسيد، از لحاظ فيزيكی ظاهری كم توان داشت، اما مطابق پرونده های اطلاعات اسرائيل، وی يك تروريست تمام است. من، وی را در مذاكرات كمپ ديويد و ديگر مكان ها ملاقات كرده بودم. به تدريج دريافتم كه يك چيره دست سياسی است، يك بازيگر است و يك رهبر. عرفات، مرد گذشته ها است. اما، مردم فلسطين هنوز هم برای وی شادمانی می كنند و هورا می كشند. بروز كشمكش قبل از شكل گيری حكومت ابومازن بيانگر اين مطلب است كه وی هنوز هم دارای قدرت است. وی به عنوان نماد زنده ای از جنبش ملی فلسطين ماندگار است. اما از زمان حملات 11 سپتامبر 2001 و جنگ عراق فصل جديدی در تاريخ خاورميانه گشوده شده است. بنابراين، در عرض يك تا دو سال، معتقدم كه عرفات، حركت خويش به سمت تاريخ را آغاز خواهد كرد. وی در صعود از چالش رهبری تاريخی خويش شكست خورده و بنابراين به يك خاستگاه تراژدی برای مردمش مبدل گشته است. ارائه «نقشه راه» صلح يك آسيب بالقوه برای عرفات بوده است. اين طرح بلافاصله پس از اينكه عرفات وادار به پذيرش زمامداری سه گانه ابومازن، محمد دهلان و سلام فياد شد، ارائه گشت. ابومازن، نخست وزير فلسطين، عرفات را از برخی قدرت های اجرايی محروم خواهد كرد. دهلان، وزير امنيت داخلی گمان می رود كه حماس و جهاد اسلامی را همانند گردان شهدای اقصی تحت فشار بيشتری قرار دهد و فياد وزير امور مالی، در جهت دست يافتن به اموال فلسطينيانی كه به حساب های شخصی رهبران فلسطين جاری شده است، تلاش خواهد كرد و نيز ايجاد نهادهای شفاف و پاسخگو.
آنان زمان راحت و بی دردسری را پيش رو نخواهند داشت. به اين دليل كه تمايل عرفات در راستای موفقيت آنان قرار ندارد. اگر اين افراد اصلاحات را انجام دهند و به سمت آشتی با اسرائيل گام بردارند، فلسطينيان متعجب خواهند شد از اينكه چه كسی مسئول جان هزاران فردی است كه بر سر تلاش بی ثمر برای ديكته كردن راه حل سياسی برای اسرائيل و فلسطين، گذاشته شده است. مادامی كه عرفات قدرت را در دست دارد هيچ گونه صلح اسرائيلی - فلسطينی وجود نخواهد داشت. روند صلح اسرائيل - فلسطين يك متاركه دردآور است كه جامه عمل می پوشد. به منظور بهره مندی هر دو طيف، اسرائيل بايستی ايده ای اميدبخش برای موفقيت را ارائه دهد، توافقات غيرقانونی مرزها بايستی از ميان برود، مقررات حقوقی بايستی توسط همه پيروی گردد، شيوه ها بايد در راستای آسايش در زندگی روزمره فلسطينيان باشد. | 
