|
زهرا ابراهيمی: «كميته مشترك» و لوايحی كه به سرنوشت اصلاحات گره خورده اند با تشكيل كميته ای مركب از تعدادی از نمايندگان مجلس و اعضای شورای نگهبان كار بررسی ايرادهای اين شورا به دو لايحه اصلاح قانون انتخابات و اصلاح قانون اختيارات رياست جمهوری آغاز شد، اين كميته كه رسمی نيست و تصميمات آن نيز ضمانت اجرايی قانونی ندارد با هدف انجام رايزنی و رسيدن به نقطه نظرات مشترك بر سر دو لايحه رئيس جمهور تشكيل شده است. اين دو لايحه به عنوان مهم ترين مطالبات اصلاح طلبانه مجلس ششم معرفی شده اند. لوايحی كه در يكی از آنها نظارت استصوابی شورای نگهبان و شرايط محدودكننده حضور داوطلبان در انتخابات، حذف شده و در ديگری اختيارات بيشتری به رئيس جمهوری برای جلوگيری از نقض قانون اساسی توسط دستگاه های مختلف به ويژه دستگاه قضايی داده شده است. از زمان ارائه اين دو لايحه توسط رئيس جمهور به مجلس، جبهه دوم خرداد همواره اعلام كرده است كه نمی گذارد سرنوشت اين دو لايحه به مجمع تشخيص مصلحت نظام كشيده شود لذا اگر شورای نگهبان حاضر به توافق نشود دو لايحه را به همه پرسی عمومی خواهد گذاشت. مجلس ششم برای اجرايی كردن اين خواسته خود طرح نحوه انجام همه پرسی را نيز تهيه و در كميسيون آيين نامه داخلی به تصويب رسانده است.
پس از پايان بررسی لايحه اصلاح قانون انتخابات و ارجاع آن به شورای نگهبان اين شورا ايرادهای فراوانی به اين مصوبه گرفت به طوری كه دورنمای حل مسئله اين لايحه را بين مجلس و شورای نگهبان تيره و تار كرده است، كميسيون امنيت ملی تا مدتی از بررسی ايرادهای شورای نگهبان به مصوبه مجلس خودداری كرد ولی به زودی دريافتند كه نبايد منتظر نتيجه زودهنگام رايزنی هايی باشند كه پس از اعلام ايرادها آغاز شده بود، در هفته آخر فروردين ماه بررسی ايرادها در دستور كار كميسيون امنيت ملی قرار گرفت و در كنار آن رايزنی ها با تشكيل يك كميته كاری شكل رسمی تری به خود گرفت. ولی ظاهرا اصلاح طلبان برای تصويب اين دو لايحه، با چالش های متعددی نسبت به گذشته روبه رو هستند.
با توجه به طرح ايرادهای گسترده شورای نگهبان به لايحه اصلاح قانون انتخابات و اظهارنظر مخالف بعضی از مسئولين اين شورا در مورد لايحه اصلاح قانون اختيارات رياست جمهوری كه تاييد آن را توسط شورای نگهبان ناممكن تر از لايحه انتخابات كرده است به نظر نمی رسد اراده ای جدی جهت تاييد و نهايی كردن اين دو لايحه وجود داشته باشد. شايد تنها نتيجه رايزنی ها، طولانی تر شدن زمان بررسی اين دو لايحه، گذشت زمان، تعديل در مواد اصلی لايحه و از دست رفتن اهميت آنها باشد، در حال حاضر هم كه نيمی از مراحل اصلی كار بررسی اين دو لايحه به پايان رسيده، شرايط جامعه به گونه ای در حال تحول است كه بعيد می نمايد راه های ديگر برای قانونی كردن اين دو لايحه نيز به سرانجام برسد. در جريان انتخابات شوراها، درصد كمی از واجدين شرايط در شهرهای بزرگ كشور در پای صندوق های رای حاضر شدند، شهرهايی كه نقش تعيين كننده ای در سرنوشت جريانات سياسی در كشور ايفا می كنند. بی علاقگی مردم به شركت در انتخابات كاملا آزادی كه اصلاح طلبان آن را تدارك ديده و از همه اقشار و جناح های سياسی نيز در آن شركت كردند نشان از نااميدی نسبت به ادامه روش های كنونی اصلاح طلبانه داشت. لذا به نظر نمی رسد كه اهميت اين دو لايحه نزد مردم، هم سنگ اهميتی باشد كه اصلاح طلبان برای آنها قائلند.
چالش عمده ای كه اكنون نمايندگان جبهه دوم خرداد با آن روبه رو هستند اين است كه اگر طی رايزنی ها كه معمولا نتيجه آن كوتاه آمدن اصلاح طلبان از مواضع خود و تعديل كلی در مطالباتشان است به خواسته خود دست نيابند معلوم نيست كه بتوانند از راه های ديگری كه پشتوانه و حمايت مردمی را می طلبد، موفق شوند. انتخابات شوراها نشان داد كه مردم از اصلاح طلبان نيز عبور كرده اند و لذا به نظر می رسد حتی اگر اصلاح طلبان مجلس ششم بتوانند كليه زمينه های برگزاری رفراندوم را نيز فراهم كنند ـ كه بسيار بعيد می نمايد ـ در زمان به صحنه آوردن مردم برای تأييد نظرات خود با مشكل مواجه خواهند شد. اصلاح طلبان بايد به اين نكته توجه كنند كه اگر رفراندومی برگزار كنند كه همان 12 درصد شركت كننده در انتخابات شوراها پای ثابت صندوق های رأی باشند ديگر نتيجه به نفع آنها نخواهد بود. جبهه دوم خرداد كاملا بر اين نكته واقف هستند كه تنها در صورتی امكان موفقيت در صحنه های سياسی كشور و پيشبرد اهداف خود را دارند كه مردم را راضی به حضور در اين صحنه ها كنند، نخستين ضرر انفعال مردم متوجه اصلاح طلبان است. شرايط فعلی دورنمای اميدواركننده ای از برگزاری و يا نتيجه رفراندوم را نشان نمی دهد، مگر اينكه موافقان دو لايحه بتوانند مردم را همانند دوم خرداد سال 76 و يا خرداد سال 80 به صحنه تصميم گيری بكشانند كه اين هم كار مشكلی است. در اين زمينه گفت وگوهايی با چند تن از نمايندگان مجلس انجام شده كه در پی می آيد.
علی شكوری راد نماينده مردم تهران
• فكر می كنيد رايزنی مجلس و شورای نگهبان برای نهايی كردن سرنوشت دو لايحه چه قدر نتيجه بخش باشد؟
كلا اميد متاع كميابی است، بخشی از آن هم كه متوجه اين دو لايحه است تقريبا ناياب است ولی بالاخره اصلاحات يعنی استفاده از كمترين اميدها و از اين مقدار كم هم بايد استفاده كرد تا به اندازه يك قدم به پيش برويم. بنابراين از آنجا كه رايزنی و گفت وگو، اصلی ترين ابزار اصلاحات است و نبايد آن را از دست داد بايد اجازه داد كسانی كه ذخيره اميد بيشتری دارند در اين زمينه تلاش حداكثر خود را انجام دهند.
• در صورت تفاهم، فكر می كنيد حداكثر مطالبات اصلاح طلبان در اين دو لايحه قانونی می شود و يا بسيار تعديل خواهد شد؟
رايزنی و گفت وگو به معنای آن نيست كه گزينه های ديگر را از دست بدهيم. اگر ما نتوانيم حداكثرها را به دست آوريم برای رسيدن به حداقل ها تلاش می كنيم و اگر آن هم به دست نيامد از گزينه های بعدی استفاده می كنيم.
• گزينه بعدی در صورت شكست رايزنی ها چيست؟
بستگی به اين دارد كه چه افقی پيش رو داشته باشيم، روشن يا تيره. بنده با توجه به شرايط فعلی افق روشنی نمی بينم.
• گزينه بعدی با توجه به اين افق تيره چه می تواند باشد؟
بايد مجموعه اصلاح طلبان در مورد آن به توافق برسند و رضايت همه مردم جلب شود، اتخاذ هر تصميمی مقدمات و ظرافت های خاص خود را دارد كه بايد براساس آن عمل كرد. بحث كردن در مورد گزينه های پيش رو در بعضی مواقع امكان استفاده از آنها را از بين می برد.
• همه پرسی آيا گزينه بعدی است؟
يكی از آنهاست.
• اگر مردم همانند انتخابات شوراها از برگزاری رفراندوم هم استقبال نكنند چه؟
در هر شرايطی اگر مردم نباشند برنده ای هم نيست، عدم حضور مردم به نظام ضربه می زند. بنابراين شكست جناح های سياسی نيست.
• اگر مردم به همان اندازه انتخابات شوراها در همه پرسی شركت كنند و خلاف نظر اصلاح طلبان رای دهند تصميم آنها چه خواهد شد؟
حوزه تشخيص فرد و جامعه متفاوت است. فرد می تواند در مورد خود تصميم بگيرد و نيازی به قانون ندارد ولی در حوزه اجتماعی بايد تابع قانون باشد. ممكن است افراد نتيجه چنين همه پرسی را در مورد خود نپذيرفته و تصميمی مناسب با باورهای خود بگيرند.
• منظور شما استعفاست؟
بحث در مورد گزينه ها فايده ای ندارد زيرا در مورد هر گزينه بايد مجموعه اصلاح طلبان نظر بدهند و تصميم جمعی اتخاذ كنند.
محمد دادفر عضو كميسيون اصل 90
• شما به نتايج رايزنی ها اميدواريد؟
به اينكه نتيجه به نفع مجلس باشد هيچ اميدی ندارم زيرا شورای نگهبان تا امروز حاضر نشده حتی يك مورد از مواردی را كه مجلس بر آن پافشاری كرده بپذيرد و با اقتدار كامل از حيثيت خود دفاع كرده است. با توجه به سابقه عملكرد آنها اگر نظارت استصوابی حذف شود ديگر چيزی باقی نمی ماند. لذا به نظر من آنها در مورد لايحه انتخابات صددرصد حاضر به توافق نيستند. بنابراين عقب نشينی شورای نگهبان آن هم در مقابل عده ای از نمايندگان كه در مراحل قبلی نشان داده اند كه اهل مناقشه و درگيری نبود در حد يك جدال لفظی عمل كرده اند، متصور نيست.
• اگر رايزنی به نتيجه مثبت نرسد گزينه بعدی چيست؟
بحث استعفا و يا همه پرسی مطرح است، ولی مجلس در مورد كاری ترين ابزار خود يعنی رفراندوم كه جايگزين قيام و قعود نمايندگان بود و می شد با ابلاغ دستور به وزارت كشور خواست كه در تاريخ معين و در خصوص موضوع معينی رفراندوم برگزار كنند و نتيجه را به مجلس گزارش دهند، كوتاه آمده است، زيرا طرح نحوه انجام همه پرسی ارائه شده و پيام آن يعنی اينكه راجع به رفراندوم تا قانون جديدی تصويب نشود حق برگزاری آن را نداريم. به اين ترتيب مجلس دست خود را بسته و به مخالفان رفراندوم دليل می دهد. در اين صورت انتظار انجام همه پرسی از سوی مجلس بيهوده است. در مورد استعفا هم ديگر وقت آن گذشته است. فكر می كنم مجلس در ماه های آخر به وضع موجود تن داده و سكوت كند.
• آيا اين دو لايحه به همان اندازه كه برای اصلاح طلبان مهم است برای مردم هم هست؟
مردم مطالبات كلان تری دارند. اهميت لايحه انتخابات بيشتر از لايحه اختيارات است زيرا اگر واقعا نظارت استصوابی و رفع حضور قيم برای مردم حذف شود می تواند نشانه بهبود باشد ولی وقتی اين حذف به تصويب نرسد مردم متوجه می شوند كه وضع موجود امكان تغيير ندارد.
محمد كاظمی مخبر كميسيون قضايی و حقوقی مجلس
• تا چه حد به تشكيل كميته مجلس و شورای نگهبان و رايزنی برای قانونی شدن دو لايحه اميدواريد؟
بستگی به انعطاف طرفين به ويژه از سوی شورای نگهبان دارد. اگر آنها با درك مقتضيات كنونی انعطاف نشان دهند مسئله حل می شود. البته من فكر نمی كنم اعضای شورای نگهبان انعطافی به خرج دهند.
• اگر بر سر راه همه پرسی مشكلی به وجود نيايد آيا مردم در همه پرسی شركت می كنند؟
قطعا شركت می كنند. چون بحث های مهمی مطرح است و به سرنوشت مردم بستگی دارد.
• اما مشاركت مردم در انتخابات شوراها كاهش يافته بود.
برای اينكه احساس كردند به رای آنان احترام گذاشته نمی شود ولی در مورد دو لايحه كه زمينه اهميت رأی آنها را به صورت قانونی فراهم می كند شركت خواهند كرد.
ابراهيم امينی عضو كميته مشترك
• تا چه حد به نتايج رايزنی ها اميدواريد؟
بستگی به اراده طرفين دارد كه تا چه حد با توجه به اوضاع و احوال منطقه و ضرورت ايجاد جو تفاهم و آشتی ملی بخواهند در اين مسير گام بردارند. اگر عزم جدی داشته باشند قطعا كميته نتيجه بخش خواهد بود.
• فكر می كنيد چنين عزمی وجود دارد؟
اگر چنين عزمی بود كميته ای تشكيل نمی شد.
• از رايزنی ها نااميد هستيد؟
تا الان كه اين گونه بوده مگر اينكه اوضاع و احوال جديد ضرورت های تازه ای را اقتضا كند و باعث تجديدنظر در عملكرد گذشته شود.
• به نظر می رسد اگر قرار باشد تفاهمی برقرار شود بسياری از مواد دو لايحه بايد تعديل شوند.
اگر بخواهند خيلی تعديل كنند تفاهمی هم برقرار نمی شود. هدف از رايزنی اين است كه اهداف دو لايحه دنبال و تأمين شود. در غير اين صورت اگر قرار باشد دو لايحه تعديل كلی شوند ديگر تفاهم معنا ندارد.
• اگر رايزنی به نتيجه نرسد گزينه بعدی اصلاح طلبان چيست؟
آنچه كه در نظرسنجی مجلس مطرح شد اكثر نمايندگان بر همه پرسی و يا استعفا تأكيد دارند.
• اگر گزينه بعدی طرح همه پرسی باشد آيا فكر می كنيد اين طرح به سرانجام می رسد؟
اين طرح ايراد شرعی و قانونی ندارد و اميد است كه به نتيجه برسد.
• در صورت برگزاری رفراندوم حضور مردم را در آن چگونه می بينيد؟
بايد ديد مردم چقدر قانونی شدن اين دو لايحه را در سرنوشت اجتماعی و سياسی خود مهم می دانند. در انتخابات شوراها حضور مردم كمرنگ شده بود، تصورم اين است كه بايد وقايع مهمی رخ دهد كه مردم حضور شاداب و باشكوهی در همه پرسی داشته باشند.
• اگر مردم همانند انتخابات شوراها حضور كمی داشتند فكر می كنيد نتيجه انتخابات به نفع چه كسی خواهد بود؟
به ضرر نظام می شود. زيرا بزرگ ترين پشتوانه نظام مردم هستند كه يكی از عرصه های نشان دادن اين پشتوانه حضور در انتخابات و همه پرسی است.
• اگر مردم در همه پرسی نظارت استصوابی را تأييد كنند و اختيارات بيشتری را برای رئيس جمهور نخواهند، اصلاح طلبان چه خواهند كرد.
مگر اصلاح طلبان با انتخابات شوراها چه كردند؟ نظر مردم را پذيرفتند ولو اينكه به ضررشان بود. بايد نظر مردم ملاك عمل باشد. | 
